Nieprzypisane

Details

Written by: marcin

Category: Nieprzypisane

Published: 30 September 2016

Hits: 1

Krótki rys historyczny diecezji tarnowskiej

Po pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej w 1772 r. pod panowanie austriackie przeszła znaczna część diecezji krakowskiej, leżąca na południe od Wisły. Poza granicami Austrii pozostał jednak Kraków, siedziba biskupa. Dlatego w 1778 r. na żądanie władz austriackich biskup krakowski Kajetan Sołtyk, utworzył dla tych terenów oficjałat generalny w Zakrzówku pod Krakowem, który następnie w 1781 r. został przeniesiony do Tarnowa. W 1783 r. cesarz Józef II utworzył na tym obszarze diecezję tarnowską, a na pierwszego biskupa powołał ks. Jana Duvalla. Stan ten potwierdził kanonicznie papież Pius VI bullą "In suprema beati Petri cathedra" wydaną w 1786 r. Ponieważ w końcu 1785 r. zmarł biskup nominat Jan Duvall, papież Pius VI nowym biskupem zamianował ks. Floriana Amanda Janowskiego, dotychczasowego opata klasztoru benedyktynów w Tyńcu. Nowa Diecezja rozciągała się od Oświęcimia i Żywca na zachodzie, aż po ujście Sanu do Wisły i Żmigród i Strzyżów na wschodzie.

Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 r. i włączeniu Krakowa do Austrii, zdecydowano o zniesieniu diecezji tarnowskiej. W 1805 r. podzielono jej terytorium między dwie sąsiednie diecezje: krakowską i przemyską. Sytuacja zmieniła się znowu w 1809 r. kiedy to część ziem polskich wraz z Krakowem weszła w skład Księstwa Warszawskiego. Ponieważ Kraków znalazł się poza granicami monarchii habsburskiej, rezydujący tam biskup nie mógł sprawować jurysdykcji kościelnej na terenach należących do Austrii. Dla "austriackiej" części diecezji krakowskiej utworzono w 1810 r. wikariat generalny w Starym Sączu. Jednak kiedy w 1815 r. na Kongresie Wiedeńskim zdecydowano o pozostawieniu Krakowa poza granicami cesarstwa austriackiego władze w Wiedniu doprowadziły do utworzenia diecezji tynieckiej. Erygował ją w 1821 r. papież Pius VII bullą "Studium paterni affectus". Diecezja obejmowała swymi granicami 4 okręgi administracyjne: tarnowski, bocheński, myślenicki i sadecki. Pierwszym biskupem został ks. Grzegorz T. Ziegler, na którego prośbę siedziba diecezji została w 1826 r. przeniesiona do Tarnowa, a diecezja otrzymała nazwę "tarnowska".

Po wcieleniu do Austrii w 1848 r. Wolnego Miasta Krakowa, władze austriackie zdecydowały o likwidacji diecezji tarnowskiej i wcieleniu jej do diecezji krakowskiej. Jej dalszy byt uratował sprzeciw papieża Leona XII, który w 1880 r. odłączył od diecezji tarnowskiej dekanaty: bielski, oświęcimski, skawiński, wadowicki oraz części dekanatów: wielickie, myślenickiego, dobczyckiego i makowskiego i przydzielił je do diecezji krakowskiej. Po śmierci bpa Alojzego J. Pukalskiego odłączono dalsze cztery dekanaty: nowotarski, makowski, myślenicki i niepołomicki i wcielono do diecezji krakowskiej.

Następna zmiana granic diecezji tarnowskiej nastąpiła w 1925 r., do archidiecezji krakowskiej przyłączono wtedy 6 parafii z dekanatu tymbarskiego, a do diecezji przemyskiej włączono parafię Pstrągowa. Z kolei diecezja tarnowska zyskała 3 dekanaty: biecki, rzepiennicki i ołpiński oraz dalsze 4 parafie: Jodłowa, Przeczyca, Sędziszów i Będziemyśl. W 1992 r. w związku z utworzeniem diecezji rzeszowskiej, nastąpiła ostatnia jak dotąd zmiana granic diecezji tarnowskiej. Do utworzonej diecezji odłączono 49 parafii z dekanatów Biecz, Gorlice-Południe, Gorlice-Północ, Kolbuszowa i Ropczyce. Do diecezji sandomierskiej włączone też dekanat Baranów Sandomierski.

Biskupi tarnowscy

1786-1801   bp Florian Amand Janowski

1822-1827   bp Grzegorz Ziegler

1831             bp Ferdynand Chotek

1832-1836    bp Franciszek Pisztek

1836-1840    bp Franciszek Zachariasiewicz

1840-1850    bp Józef Wojtarowicz

1852-1885   bp Józef Pukalski

1886-1900   bp Ignacy Łobos

1901-1933   abp Leon Wałęga

1933-1939   bp Franciszek Lisowski

1946-1959   bp Jan Stepa

1962-1990   abp Jerzy Ablewicz

1990-1997  bp Józef Życiński

1998-2011  bp Wiktor Skworc

2011- bp Andrzej Jeż

Obszar diecezji tarnowskiej

Obecnie obszar diecezji tarnowskiej obejmuje części województw małopolskiego i podkarpackiego. Diecezja od zachodu graniczy z archidiecezją krakowską, od północy z diecezjami kielecką i sandomierską oraz od wschodu z diecezją rzeszowską. Południowa granica diecezji pokrywa się z częścią południowej granicy Polski.

Województwo małopolskie                            Województwo podkarpackie

powiat tarnowski                                          powiat dębicki

powiat sądecki                                             powiat mielecki (część)

powiat brzeski                                             powiat ropczycko-sędziszowski (część)

powiat dąbrowski

powiat bocheński (część)

powiat limanowski (część)

powiat gorlicki (część)

powiat nowotarski (część)

Details

Written by: marcin

Category: Nieprzypisane

Published: 30 September 2016

Hits: 1

19 września 2016. Powrot strony po blisko półrocznej przerwie spowodowanej umieszeniem na stronie złośliwego kodu. Konieczne było też częściowe odtworzenie bazy danych.

16 lipca 2015. Strona został uruchomiona w nowej wersji Joomli 3.03. Preprowadzka trwała prawe rok i wiązała się z przekopiowaniem każdego artykułu ze starej do nowej bazy danych. Przy okazji pojawił się nowy szablon i moduł sigplus do galerii.

11 września 2013. Dziś mija 10 lat odkąd wystartowała prowadzona przez mnie strona internetowa, poświęcona zabytkowym kościołom diecezji tarnowskiej. Dokładnie 10 lat temu pojawiły się w sieci opisy 7 kościołów: w Łękach Górnych, Porębie Radlnej, Skrzyszowie, Szynwałdzie, św. Jakuba w Tuchowie, Woli Rzędzińskiej i Żabnie. Od tego czasu na stronie umieszczone zostały opisy 287 kościołów i ponad 100 aktualizacji, 53 biogramy artystów oraz 35 opisów kościołów nie istniejących.

22 sierpnia 2006. Zmiana tytułu strony!!! Postanowiłem zmienić dotychczasową formułę strony, która ograniczała jej zasięg do terenu dawnego województwa tarnowskiego. Reforma administracyjna przeprowadzona w 1999 r. zlikwidowała wiele województw, w tym i tarnowskie. Ćwierć wieku (1974-1999) współistnienia w jednym organizmie terytorialnym to zbyt krótki okres aby mogła się wytworzyć wspólnota historyczna czy regionalna. Dlatego dziś nawiązanie do tego obszaru może być dla wielu osób abstrakcją. Po upływie trzech lat od powstania tej strony i po umieszczeniu opisów ponad 100 świątyń, doszedłem do przekonania, że trzeba rozszerzyć obszar moich zainteresowań na całą Diecezję Tarnowską. Nie jest to oczywiście jednostka administracji terytorialnej państwa ale stanowi zwarty obszar posiadający bogatą historię sięgającą końca XVIII w.

Na wybranym obszarze znajduje się kilkaset świątyń, które spełniają przyjęte przez mnie kryteria, właściwe dla obiektów zabytkowych. Wypada więc wyjaśnić, jakimi kryteriami kierowałem się przy uznaniu kościołów za zabytkowe. W powszechnej świadomości społecznej za zabytkowe uważa się budowle, posiadające odpowiednią metrykę i walory artystyczne. W zasadzie jest to podejście słuszne. Czasem jednak niedostrzeżone pozostają inne wartości świadczące o randze obiektu np. fakt, że kościół stanowi świadectwo ważnego wydarzenia, czy też odgrywa niebagatelną rolę kulturalną w okolicy, co w przypadku niektórych świątyń powinno zostać wzięte pod uwagę. Dlatego na stronie tej obok kościółków drewnianych, murowanych kościołów gotyckich, barokowych czy klasycystycznych, znajdą się również świątynie neogotyckie i eklektyczne wznoszone aż do lat 30-tych XX w. Będą także obiekty modernistyczne, projektowane jeszcze przed druga wojną światową, ale często kończone już po 1945 r.
Opis każdego obiektu został podzielony jest na trzy podstawowe elementy: historia, architektura i wyposażenie wnętrza. W historii przedstawiono najważniejsze fakty z dziejów parafii i kościoła, w architekturze omówiono zagadnienia dotyczące stylu i kształtu przestrzeni budowli zaś w wyposażeniu wnętrza wymieniono zarówno ruchomości jak ołtarze, rzeźby czy obrazy jak i elementy wystroju na stałe złączone z danym obiektem np. pomniki nagrobne, epitafia czy tablice pamiątkowe. Na wystrój świątyni składają się również polichromia i witraże, one również zostały osobno omówione. W niektórych przypadkach opisano także wolno stojące dzwonnice przykościelne oraz rzeźby i figury znajdujące się w bezpośredniej bliskości kościoła.

Ważnym uzupełnieniem dla podstawowej części tej witryny są:

• Informacje na temat kościołów już nie istniejących

• Biogramy najwybitniejszych artystów

Marek Sztorc